Tác giả: Huỳnh Văn Thế

 

Trong số các hoc sinh trường Trung hoc Tân An, có thể có nhiều em có bạn hay anh chi em từng hoc trung học bán công¹ Phan Thọ. Chí ít, người dân thị xả Tân An cũng có nghe qua tên. Trung học nầy khởi đầu ra sao? Phan Thọ là tên ai? 

Ông Hiêu trưởng Trung học Tân An họp bên Tòa hành chánh Tỉnh về, nêu vấn đề với tôi:

-          Tòa Tỉnh hỏi, chúng ta có thể mở lớp bán công hay không?

-          Mở thì được, chương trình mình nắm, giáo sư cơ hữu sẽ tiếp tay, mở cấp nào (đệ nhứt cấp hay đệ nhị cấp hay cả hai); khó khăn là phòng học.

-          Mở lớp đệ nhị cấp thôi (Tam và Nhị) vì tại tỉnh lỵ đã có hai trường tư đệ nhứt cấp là Thanh Tiến và Huỳnh Ngọc

-          Mở đệ Tam thì được, nhưng đệ Nhị tôi e không có học sinh vì học sinh đã học đệ Tam ở Saigon hay Mỹ Tho sẽ tiếp tục học tại đó.

-          Ông nghĩ kỷ, tuần tới cho tôi biết ý kiến. Ông H.T. ra lệnh rồi vọt về Saigon (chuyển xuống Tân An vì chức việc củ ở Saigon được giao cho người khác)

 

Trong tuần tôi ở lại tỉnh lỵ, cuối tuần mới về Saigon thăm ba mẹ nên làm xong các việc:

           Tham khảo với giáo sư, anh em chịu dạy nếu cấp khoản dạy giờ² từ 80$–100$.

           Ông trưởng ty Tiểu học - thầy củ của tôi hồi tôi học Cours Supérieur/ École Primaire Complémentaire de Thủ Thừa (bảng nằm chình ình trước cửa) – cho mượn³ hai (02) phòng học tại trường nữ Tiểu học tỉnh ly, chỉ vào buổi chiều.

           Tôi viết thông báo nhờ ty Thông tin đọc trong các bản tin hằng ngày để thăm dò số học sinh ghi tên học: trên 30 học sinh ghi tên học lớp đệ Tam, trên 20 ghi tên học lớp đệ Nhị; đây là thế mạnh của lớp đệ Nhị mà tôi không biết, học sinh đã hỏng Tú Tài I nay muốn ôn để thi lại, một số công chức được trưởng cơ quan cho đi học để thăng tiến bản thân và nghề nghiệp. Phần vụ của tôi cơ bản coi như xong; nhưng còn vài vấn đề cần bàn với tòa tỉnh. 

Tôi gợi ý với ông Hiệu trưởng: a) Vì là các lớp bán công, học sinh trả 50% học phí, ngân sách tỉnh chịu 50% và chi phí điều hành (như quét dọn, tiền mua phấn v.v.; chút ít thôi): dĩ nhiên tòa tỉnh đồng ý. b) Tên ‘trường’ là ‘Trung học bán công Nguyễn Huỳnh Đức’, tên một công thần nhà Nguyễn có lăng mộ tại làng Khánh Hậu; tòa tỉnh muốn ‘Trung học bán công Phan Thọ’, tên vị Thiếu tá phó Tỉnh trưởng Nội An tử trận cách đó mấy tháng, được truy thăng Trung tá; dĩ nhiên chúng tôi hoan nghênh, ông là một anh hùng. 

Còn vài việc nhỏ mà tôi đề nghị là hiệu trưởng trường công lập kiêm quản trị viên⁴ trung học bán công (có phụ cấp), ông không nhận lại đùn qua tôi, tôi đẩy sang ông Tổng giám thi; ông ‘Tổng’ nhận. Giấy phép tạm do hiệu trưởng trường công lập ký vì theo qui chế đương thời hiêu trưởng trường trung học công lập Tỉnh lỵ kiêm thanh tra các tư thục và bán công trong tỉnh nên được ủy quyền cứu xét đơn xin và ký phép tạm cho mở trường, trình Tổng Nha hợp thức hóa sau. 

Hai lớp khai giảng đầu năm 1963. Những ngày đến lớp dạy Pháp văn và Công dân giáo dục (đệ Tam về Hiến Pháp, đệ Nhi về Kinh tế), thấy các học sinh vui tôi cũng vui, ít ra trong phạm vi khả năng của mình tôi cũng giúp một số đồng hương đàn em của tôi có chổ học ít tốn kém, không phải xa nhà. Ít lâu sau, ông Son (Nguyễn văn Son) – thư ký văn phòng – đưa phụ cấp giờ dạy cho tôi là 1.600$; tôi chia làm 2 phần, một phần tặng các lớp bán công làm chi phi điều hành, một phần nhờ ông Son chiêu đải anh em văn phòng vì tôi đi dạy lớp bán công trong giờ hành chánh khi tôi là giám học THTA, tức ‘xay lúa thì khỏi bồng em’, nhưng có đến dự bửa ăn với anh em (cũng có hưởng công tí xíu). 

Sau cuộc binh biến 1-11-63, Tổng thống và Cố vấn chánh trị bị giết, VNCH bị giải thể, ban giám hiệu trường Trung học Tân An, như nhiều ban giám hiệu các trung học công lập khác trên toàn quốc, cũng bị giải tán; chúng tôi mỗi người mỗi nẻo. Ông TGT trường công kiêm quản trị viên trung học bán công ra đi, nghe đâu được ông cựu trưởng ty Tiểu học, hưu trí, thay thế. Tôi không biết tiến trình phát triển về sau ra sao, các lớp tồn tại cho đến thời điểm nào vì sau khi rời THTA tôi ít có cơ hội trở về quê nhà. Trải qua bao cuộc biển dâu, hẳn trung học bán công Phan Thọ cũng không thể tồn tại lâu dài.  

Bốn mươi lăm năm sau, nơi quê người, nhìn lại quá khứ, kiểm điểm lại những thiếu sót cùng những cố gắng đóng góp của mình, dù nhỏ nhoi như đóng góp vừa kể ở thời xa xưa thiếu thốn ấy để chuẩn bị cho ngày trở về…với cát bụi, tôi cảm thấy an tâm. 

Huỳnh văn Thế (thta 61-cuối 63)

 

Ghi chú:

      TTrung học bán công¹: tôi gọi lơ mơ vì khởi đầu chỉ có hai lớp nên không thể gọi là trường; lớp bán công đúng hơn

    Cấp khoản dạy giờ²(phụ trội: overtime) là 100$/1 giờ/ trường công (cao hơn nếu dạy tư thục ở Saigon) Các giáo sư nhận dạy với cấp khoản hạ vừa để làm nghĩa, vừa để đở buồn cái buồn tỉnh lẽ (nếu về Saigon, sáng hôm sau cũng phải xuống dạy)

    Cho mượn phòng học³: mỗi năm ty Tiêu học có văn thư đòi phòng học tại trường nam Tiểu hoc đã cho mượn để mở trường nhánh THTA

    Quản trị viên⁴ (rơi rớt của thời phong kiến): quản lý viên (manager) được dùng về sau